Thứ Ba, 12 tháng 6, 2012

KHÁC BIỆT VĂN HÓA VÀ CHUYỆN ẨM THỰC

Sporty và tôi lập kế hoạch chuyến đi Malaysia này từ cách đây 6 tháng, trước cả chuyến đi Bangalore. Vì chúng tôi nhận ra nhu cầu gặp nhau thường xuyên, để hiểu nhau hơn và để không bị điên vì ức chế.  Muốn đi rẻ thì phải book vé sớm. Về phần Sporty, chàng mời cả ba mẹ chàng cùng đi du lịch với chúng tôi. Tôi e ngại là sự có mặt của ba mẹ làm mất đi khoảnh khắc riêng tư, nhưng thật ra mọi chuyện rất tốt đẹp.

Thời gian đi vào ngày nghỉ lễ 30/4. Như vậy cả gia đình anh phải nghỉ việc để đi cùng tôi ... Ba nghỉ làm, mẹ nghỉ nội trợ vài hôm, và chàng đương nhiên tạm quên coding rắc rối.

Malaysia là đất nước hồi giáo, Người hồi giáo không ăn thịt heo, vì heo là con vật dơ bẩn. Còn lại , Các con khác đều do God tạo ra ban cho họ, tội gì mà không ăn. Malaysia là thiên đường cho người không ăn chay. Tự dưng tôi thích là người hồi. 
Cơm Malaysia cho tôi (vầng, có thịt b...  đó ợ... )
Malaysia  có rất đông người Ấn gốc Tamil sinh sống. Đến Malaysia , tôi không sợ thiếu thức ăn  Ấn cho ba mẹ chàng. Mẹ là người ăn chay, ba anh dễ tính hơn, ăn được trứng, Sporty dễ tính hơn nữa là ăn được gà, còn tôi là người Việt Nam  tự hào ăn được tất.

Người Hindu không ăn heo với cùng lý do của ngươi Hồi, không ăn bò vì bò là con vật linh thiêng . ( vật linh thiêng này vơ vẩn khắp đường phố tìm kiếm thức ăn trong bãi rác, đến khốn khổ). Nói chung, người Ấn gần như ăn chay
Cơm chay Ấn 
Lý thuyết về luân hồi của đạo Phật  bắt nguồn từ đạo cổ xưa hơn là đạo Hindu. Người Hindu tin rằng mỗi người có 7 kiếp.  Kiếp trước tốt thì kiếp sau đầu thai vào gia đình giàu có, đẳng cấp cao, được xã hội trọng vọng. Kiếp trước ăn ở ác thì kiếp sau bị đày làm người có đẳng cấp thấp hèn, làm công việc thấp hèn như kéo xe richshaw, quét dọn nơi dơ bẩn... Vì quan niệm này mà người Hindu khá gay gắt trong phân chia đẳng cấp, người đẳng cấp thấp không được coi trọng và cảm thông vì đó là kết quả xấu xa của kiếp trước. Những người ác hơn nữa thì bị đày là kiếp súc vật. Thêm 1 lý do để người Ấn có xu hướng ăn chay. Họ tin rằng các con vật đều có linh hồn, đều là 1 kiếp của hồn, nên cũng đáng được sống. Giết động vật hay ăn thịt nó sẽ dơ bẩn thân thể mình,  

Anh bạn Ấn kể, mỗi lần mẹ đến thăm con trai, bà mẹ ăn chay mang theo cả chai nước lấy từ sông Hằng linh thiêng. Bà vào nhà thằng con ngổ ngáo (ăn mặn)  vẩy nước khắp nhà tẩy uế, lại mua 1 bộ đồ bếp mới toanh về nấu đồ chay cho riêng bà ăn, hối thằng con đi tắm sạch sẽ mới được đụng vào bà. Đến mức ấy nên mình có thể hiểu ăn mặn trước mặt người ăn chay là 1 điều khá kỵ. Tôi và anh được đặc cách ngồi khác bàn với ba mẹ mỗi bữa ăn (khổ chưa), trừ khi tôi "yêu anh lòng chợt từ bi bất ngờ" đổi sang ăn chay luôn. 
 Người Việt thì ăn mọi con. Mẹ tôi mỗi lần làm thịt gà lại vỗ vỗ vào đầu nó nói, tao hóa  kiếp cho mày, để mày nhanh hết kiếp gà, kiếp sau làm người nhé (làm người chắc là sướng hơn làm gà).
Vậy đó, cùng có ý niệm nhất định về thuyết luân hồi nhưng người Việt mình ăn tuốt để mau hóa kiếp cho con vật, còn người Ấn thì họ tránh sát sinh. Những người làm nghề lò mổ thì cái nghiệp nặng lắm ấy.

 Thời gian Sporty ở Việt Nam, anh được tận hưởng cảm giác kinh hoàng giữa đời thật. Chàng trợn tròn mắt nổi da gà khi thấy mọi người làm 1 công việc man rợ là ... ăn hột vịt lộn. Chàng bàng hoàng khi đọc cái menu mà chàng bảo giống như cái sở thú với đủ loại thịt hươu, nai, dê, bò, nhím, đến bồ câu rô ti, se sẻ nướng lụi, rùi ếch nhái cũng không tha, cua, mực, bạch tuộc, thằn lằn, bò cạp. Biết giải thích cho chàng sao đây. Những thứ ấy đều đặc sản cả. Anh đầy nhiệt tâm mời gia đình tôi đi ăn, chúng tôi chỉ dám háy mắt nhau gọi món gà mà thôi. Thế mà đến món cháo gà anh giật mình không đụng muỗng vì thoáng thấy cái chân gà đạp nước trong nồi cháo. Nếu chàng thấy cô bé xinh xắn đáng yêu của chàng háo hức thả cá kèo vô lẩu chắc chàng đau lòng lắm nhỉ....hix hix. 

Hiểu như thế, nhưng tôi không quá ép mình trước mặt ba mẹ anh. Tôi nghĩ không thể giấu giếm hay giả vờ thói quen ăn uống của mình suốt đời đươc. Thà ông bà cứ hiểu cách ăn uống của mình , và cách mình ép mình thế nào khi đến Ấn sẽ tốt hơn là ông bà coi việc mình ăn chay là đương nhiên. Tôi và anh thường lang thang đi riêng tìm các món địa phương, vừa rẻ vừa hợp khấu vị tôi hơn. Món ăn Malaysia khá dễ ăn, đậm đà gia vị giống Ấn, lại nhiều rau , mặn mòi như món Trung Quốc, có gà có bò, có hải sản,,,

Mẹ anh rùng mình khi thấy người Malaysia có thể ăn cua, ăn sò. Những con vật thô kệch nhếch nhác ấy có thể ăn được sao. Mẹ hỏi tôi cũng ăn thứ này ở VN sao, tôi thật thà "yes, yes" đầy hào hức, bà lắc đầu nói với chàng, sau này sẽ nấu cho tôi những món ăn bổ dưỡng khác, vì ăn những thứ này mà gầy ròm yếu ớt thế....!@#%$^& ??

Có đến Ấn và nhá những thứ không thể nuốt trôi, tôi mới thấy thông cảm cho anh khi  ngậm ngùi ăn phở...
 Càng tiếp xúc với nền văn hóa khác mình, tôi càng thấy mình cần mở rộng tầm mắt, bao dung với những khác biệt. Chẳng có quy ước nào là đúng hay sai, là tốt hơn hay dở hơn cả. Không nên dùng nền văn hóa của mình, quan niệm xã hội mình làm tiêu chẩn để phán xét quan niệm, cách cư xử của nền văn hóa khác.Vì như thế sẽ dẫn đến những hiểu lầm khủng khiếp, những kì thị xấu xa, và quẳng mất lòng yêu thương con người vô hư không luôn. Tôn trọng sự khác biệt là cách duy nhất duy trì sự hòa bình, hiểu biết , cảm thông. (Nghe giống chính trị quá).
Nếu dùng quan niệm của người Việt Nam phán xét xã hội Ấn, mình sẽ thấy gì nhỉ.  Những gã đen đúa, xấu xí ( đen là bẩn ư???). Những gã thiếu văn minh ăn bốc. ( cứ ăn bốc là thiếu văn minh sao? vậy có rất nhiều tên ăn bốc ấy giàu nứt đố đổ vách, làm bác sĩ kỹ sư kiệt xuất ở Mỹ, là dân tộc nổi tiếng về sự thông minh cần cù). Là những tên nghèo hèn kẹt xỉ. ( cứ tiêu tiền thoải mái vào bia rượu và thức ăn đặc sản là giàu có và độ lượng sao?). Nếu đến xã hội của họ, nếu tiếp xúc họ bằng sự cảm thông không thành kiến, bạn sẽ hiểu vì sao họ ăn bằng tay, tiết kiệm, hay tranh luận. 

Nhập gia tùy tục. Một người bạn Tây tôi gặp trong chuyến du lịch nói rằng, nếu bạn đã ăn món Ấn, hãy ăn bằng tay, bạn sẽ thấy ngon hơn rất nhiều. Này đừng ăn nhón tay theo kiểu sợ bẩn như thế, hãy để các ngón tay bạn thấm đẫm gia vị, hãy ăn roti quyện vị masala trên vị ngón tay, thú vị không. ( đấy là cách người phương tây "văn minh" tiếp thu  văn hóa Ấn, chúng mình lấy gì hay hơn mà chê bai họ. Tôi cũng dạy Sporty, nếu ăn mì, hãy ăn bằng đũa mới cảm nhận hết văn hóa tinh tế Á đông. Dù tôi vẫn không thể ăn bằng tay như người Ấn, không thể thoải mái sống giữa 1 nến văn hóa xa lạ,  nhưng tôi không chê bai họ.

 Nếu dùng thói quen phán xét của người Việt mình với người đạo hồi, bạn thấy họ là những phần tử cực đoan tin mù quáng vào thánh Alla ban cho họ thiên đường và các cô gái xinh đẹp. Lại sai rồi. Không phải ai cũng cự đoan , không phải cái gì cũng tiêu cực hà khắc. Những người hồi giáo ở Malaysia xây dựng đất nước họ thật tốt, thật giàu đẹp. Người Hồi Giáo Pakistan cũng thật hiền chứ chẳng phải ai cũng quá khích cực đoan. Họ đang ra sức giữ gìn bản sắc văn hóa của họ, không lai căng, không có những bạn tuổi teen hôn ghế 1 ca sĩ thần tượng từ đất nước Hàn quốc xa lạ. Họ không tôn thờ văn hóa ngoại lai , họ chỉ tôn thờ bản sắc văn hóa họ mà thôi.

Nếu dùng lăng kính người Ấn hẹp hòi nhìn người Việt, họ cũng chỉ thấy những tiêu cực mà thôi. Những con người dã man sát sinh động vật. Đôi đũa dùng riêng mà lại nhúng vào các món chung thật mất vệ sinh. Bạn thấy họ sai không? Sai rồi. Những đánh giá đó dựa trên tiêu chuẩn của riêng họ, nên họ thấy mình là sai , là dở. Nếu mình cũng nhìn họ theo cach như thế, cũng chỉ thấy sai thấy dở mà thôi.

Cái gì cũng có 2 mặt,. Nhưng mặt trái thì dễ chường trên báo chí và thông tin nhiều hơn ,gây ấn tượng sâu sắc hơn. Lặp đi lặp lại nhiều lần thành ra 1 khái niệm sai lầm về 1 nền văn hóa khác. Muốn biết 1 con voi thì đừng nên chỉ sờ cái vòi. Nếu bạn chưa có cơ hội sờ cả con voi, thì hãy sẵn sàng lắng nghe những ý kiến về cái chân, cái đuôi con voi từ 1 người khác, để có cài nhìn chân thật nhất, gần nhất với 1 con voi.  Tôi cũng cầu mong thần Shiva ban cho gia đình anh con mắt thông tuệ , để  thấu hiểu và thông cảm cho con bé Á Đông khác biệt này.
Chân giống nhau :D